Dünyanın en arzu edilir ve gelişmiş yönetim tarzının demokrasi olduğu kabul ediliyor. Belki daha ileri dönemler de başka bir yönetim modeli ortaya çıkarılabilirse, ömrü elverenlerce o zaman yeni bir kıyaslama yapılabilir diye düşünmekteyim.
Peki, insanların özgürce yaÅŸamak arzusunu ve insan haklarını muhafaza edeceÄŸine en azından ÅŸimdilik inandığımız demokrasi kavramını nasıl ve hangi kıstaslarla deÄŸerlendirebiliriz?
Bu konuyu irdeleyen siyasal bilimciler, karşımıza yanıtlanması gereken bazı sorularla çıkmışlar ve yönetim sorumluluÄŸuna talip olanlardan cevap istemiÅŸlerdir. Üzerinde ortak bir fikir birliÄŸi saÄŸlanmış yedi soruyu ÅŸimdi bizler de kullanarak ülkemiz adına insani özgürlükler ve demokrasimizin encamı hakkında kendimizce yanıtlar arayabileceÄŸiz.
Bu yedi soru; 1944 yılının 29 AÄŸustosunda London Times’da yayınlanmıştır.
Hani ÅŸu sabahın 7 sinde kapıyı çalanın sütçü olduÄŸundan emin olunan rejimin adı demokrasidir diyen ve sözüm ona monarÅŸi ile yönetilen Ä°ngiliz krallığından.
Bu yedi maddeli rejimin adı ne olursa olsun, altına aidiyet imzasını seve seve koyarım. Eminim ki, sizler de yedi maddeyi okuyunca benim gibi düÅŸüneceksiniz.
London Times'e göre, Özgürlükçü ve Demokrasi ile yönetilen bir toplum için vazgeçilmez unsurlar nelerdir? Birlikte okuyalım;
1. Ä°fade özgürlüÄŸü, karşı çıkma (muhalif olabilme) özgürlüÄŸü ve dönemin yönetimini eleÅŸtirme özgürlüÄŸü var mı?
2. Halkın onaylamadıkları bir hükümeti görevden alma hakkı var mı ve iradesini gerçekleÅŸtirebilecekleri anayasal yolların saÄŸlandığı açık mı?
3. Yürütmenin ÅŸiddetinden, linç tehdidinden ve herhangi bir siyasi partiye bir ÅŸekilde baÄŸlı herhangi bir kuruluÅŸun tehdidinden uzak hukuk mahkemeleri var mı?
4. Bu mahkemeler, insan zihninde ahlak ve adaletin geniÅŸ ilkeleriyle ve de uluslararası sözleÅŸmelerle özdeÅŸleÅŸen açık ve iyi düzenlenmiÅŸ kanunları uyguluyor mu?
5. Hem fakir hem zengin için, hem hükümet görevlileri ve hem de özel kiÅŸiler için tarafsızlık söz konusu mudur?
6. KiÅŸinin hakları, devlete karşı görevlerine baÄŸlı olarak korunuyor, açıklanıyor ve yüceltiliyor mu?
7. Ailesini geçindirmek için her gün zorluklar ve mücadeleyle nafakasını kazanan sıradan bir vatandaÅŸ ya da iÅŸçiler, tek bir yönetim erkinin kontrolündeki polis teÅŸkilatının bir gün karşısına çıkarak, onu adil ve açık bir mahkeme olmaksızın götürüp esaret ve kötü muameleye maruz bırakacağı korkusunu taşıyor mu? (GeçmiÅŸte Ä°talya ve Almanya da örnekleri görüldüÄŸü gibi).
Bu yedi maddeye demokrasimizi nasıl ulaÅŸtırabiliriz konusu ana gündem olmalıdır diye düÅŸünmekteyiz. Ä°ktidar ve muhalefet bu konuya yoÄŸunlaÅŸmalı, Anayasa deÄŸiÅŸimi ve BaÅŸkanlık sisteminden önce bu 7 madde için TBMM'de yasal düzenlemeler yapmalı idi.
KeÅŸke!
Halen yönetebilen ve hesap verebilen bir demokrasiye sahip olamadıysak, bu bizlerin 90 yıllık Cumhuriyet sevdamızda bir arıza vardır anlamına gelmez mi?
Merhum Süleyman Demirel, vefatından kısa bir süre önce çok doÄŸru bir söz sarf etti; ''Türkiye yönetilmez, sadece idare edilir”, demiÅŸti. Galiba geldiÄŸimiz noktada da haklı çıktı!
Åžahsen ben, referanduma götürülen 18 maddelik anayasa deÄŸiÅŸikliÄŸi paketinin bu yedi soruya tam bir yanıt veremediÄŸini düÅŸünüyor ve bu gerekçe ile de "Hayır" diyorum.
Kıssadan hisse: “Ä°rtica, saltanatını bir ülkenin eÄŸitimini ele geçirerek kurar ve böylece kökleÅŸir kalır. Okullarda beyinleri yıkanan genç kuÅŸaklar, yönetimde görev aldıkları zaman ülkenin çıkarlarının deÄŸil, kendilerini eÄŸitenlerin sözcüleri olacaklardır!”
(Bernard Shaw).